కర్నూలు: రాయలసీమ ముఖద్వారం — సుస్వరాల సీమ
కవిత్వం – భాషోచ్చారణ
తెలుగు కవిత్వం ఎక్కడ పుట్టిందీ? అంటే గోదావరి, కృష్ణా తీరాలనే సమాధానం రావచ్చు.
కానీ భాషోచ్చారణ సువ్యవస్థిత రూపంలో పుట్టింది మాత్రం కర్నూలు జిల్లాలోనంటే అతిశయంగా అనిపించినా, ఆ మాటకు బలం ఉంది.
జానపదుల నోటి నుంచే కవిత్వం నాగరిక ఛందోరూపాలకు పరివర్తితమైందన్నది సత్యమైతే, తెలుగునాట అన్ని తీరాల్లోనూ అనాదికాలంలోనే కవిత్వం పుట్టింది.
అయితే శిలాలిపి, శాసన లిపి, కావ్యభాష — అత్యధికంగా కృష్ణా–గోదావరి తీరాల్లోనూ, తూర్పు తీరాల్లోనూ వెలుగొందాయి.
సువ్యవస్థిత ఉచ్చారణ: కర్నూలు ప్రత్యేకత
పదాన్ని ఉన్నది ఉన్నట్లుగా పలకడం — ఇదే సువ్యవస్థిత ఉచ్చారణ.
ఈ లక్షణానికి కర్నూలు జిల్లా ప్రజల మాటతీరు ఉదాహరణ.
పత్రికలు, సినిమాలు, దూరదర్శన్లలో వినిపించే ప్రామాణిక తెలుగు — మూలంగా ఈ జిల్లాదే.
క్రియాపదాల రూపాల్లో స్వల్ప మార్పులుంటాయి గానీ, ఉచ్చారణ స్థిరత్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
స్థిరోచ్చారణ కనిపించే ప్రాంతాలు
- నంద్యాల
- ఆళ్లగడ్డ
- కోవెలకుంట్ల
- ఆత్మకూరు
- చాగలమర్రి
- అవుకు
- కొలిమిగుండ్ల
- అహోబిలం
- శ్రీశైలం
అక్కడ కాస్త విభిన్నంగా…
కర్నూలు తూర్పు ప్రాంతంలోని కొన్ని గ్రామాలు, పశ్చిమోత్తర ప్రాంతాలు, నందికొట్కూరు తాలూకా మాండలికం కాస్త భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఉదాహరణలు
ఇలాంటి రూపాల్లో నాన్పుడు యాస, కనపడీ కనపడని దీర్ఘం వినిపిస్తుంది.
ప్రాంతీయ ప్రభావాలు
- ఆదోని, మంత్రాలయం, ఆలూరు, పత్తికొండ, కోసిగి, దేవనకొండ → కన్నడ ప్రభావం
- బనగానపల్లె తాలూకా నందవరం, నందివర్గం, సంజామల → స్థిరోచ్చారణ
- నంద్యాల, ఆళ్లగడ్డ, ఆత్మకూరు, అహోబిలం, శ్రీశైలం, రుద్రవరం → యథార్థ ఉచ్చారణ
క్రియారూపాలు
- వచ్చి నాడు
- తినినాడు
- రాసినాడు
- వస్తున్నాడు
- వస్తున్నది
కొన్ని చోట్ల:
- వచ్చినడు
- తినినడు
- రాసిండు
- వచ్చిండు
అయితే యాస, దీర్ఘాలు స్పష్టంగా వినిపించవు.
పరిణామ క్రియారూపాలు
- వస్తున్నాడు → వస్తుండాడు
- వ్రాస్తున్నది → వ్రాస్తున్నాది / వ్రాస్తూండేది
పల్లెజనం మాటల్లో స్వరూపం మారుతుంది గానీ స్వరం మారదు.
మిశ్రతలేని పలుకు
- “పాప ఇంట్లో ఉన్నది”
- “పాపే ఇంట్లో ఉన్నదా!”
ఇక్కడ దీర్ఘాలు, మిశ్రస్వరాలు లేవు.
ఇంకా:
కర్నూలు మాండలిక విభాగాలు
మూడు ప్రధాన మాండలికాలు కనిపిస్తాయి:
- మధ్య ప్రాంత మాండలికం
- తూర్పు ప్రాంత మాండలికం
- పశ్చిమోత్తర ప్రాంత మాండలికం
పత్రికల భాష, కర్నూలు ప్రజల భాష — ఇంచుమించు ఒకటే.
అచ్చమైన తెలుగు పదాల మూట
అడ్వాన్సుకు సమానార్థకాలు
- బయానా
- ఆగావు
- సంచకరవు
- మునిగా
మునిగా → ముందుగానే ఇచ్చే గుత్త
గుత్త (వ్యవసాయ పదం)
పొలాన్ని మరొకరికి పంటలో వాటాగా ఇవ్వడం — గుత్తకివ్వడం
కారుకు ఇచ్చే ధాన్య బస్తాలు → గుత్త
పదసంపద (ఉదాహరణలు)
- ఉద్దులు → మినుములు
- ఉద్దిపప్పు → జతగా వేసే పప్పు
- తట్ట → కంచం
- ఉదారు → గుడ్విల్
- మంటినూనె → కిరోసిన్
- కణుసు → కల
- బోడిగాడు → వ్యర్థవ్యక్తి
- జోలెగాడు → బిచ్చగాడు
- తెలుపు → తాంబూల సున్నం
- నూకు → పరుగెత్తు / పారిపోవు
- గుండుగొరుగు → పూర్తిగా అయిపోవడం