ప్రకాశం జిల్లా తెలుగు: మూడుయాసల త్రివేణీ

‘‘లిఖితమైన భాష ప్రధానమైంది… మనం ఉచ్చరించే భాష దాని భ్రష్టరూపం’’ అనే అపోహ చాలాకాలం కొనసాగింది.
కానీ భాష పుట్టింది ముందు మాటగా తర్వాతే రాతగా
ఈ సత్యాన్ని స్పష్టంగా చెప్పినవారు భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి

ప్రాథమికంగా సంభాషణల ద్వారానే భాష అభివృద్ధి చెందుతుంది.
మన తెలుగూ అలా ముందడుగు వేసిందే.
తెలుగునాట ప్రతి ప్రాంతం తనదైన పలుకుబడితో అమ్మభాషకు కొత్త అందాలు అద్దింది.

ఈ దృష్టితో భద్రిరాజు స్వస్థలం – ప్రకాశం జిల్లా భాషను పరిశీలిద్దాం.

మూడు మాండలికాల సంగమం

కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ, తెలంగాణ—మూడు ప్రాంతాల్లో మాట్లాడేది తెలుగే అయినా,
ప్రధానంగా మూడు మాండలికాలు గోచరిస్తాయి.

ప్రకాశం జిల్లా ప్రత్యేకత ఏమిటంటే—
ఇది గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల మూడింటి కలయిక

జిల్లా ఏర్పాటుకు చారిత్రక నేపథ్యం

• 1970 ఫిబ్రవరి 2**: ఒంగోలు జిల్లా ఏర్పాటైంది
• 1972 టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు పేరుతో ప్రకాశం జిల్లా

జిల్లాలో కలిసిన ప్రాంతాలు

• గుంటూరు జిల్లా: ఒంగోలు తాలూకా, బాపట్ల తాలూకాలో భాగాలు
• నెల్లూరు జిల్లా: కందుకూరు, కనిగిరి, పొదిలి, దర్శి
• కర్నూలు జిల్లా: గిద్దలూరు, మార్కాపురం

అందుకే:

• మార్కాపురం, గిద్దలూరు → రాయలసీమ యాస
• పొదిలి, కనిగిరి, కందుకూరు → నెల్లూరు యాస
• ఒంగోలు, చీరాల, అద్దంకి → గుంటూరు శైలి

ప్రధానంగా ఆ మూడు యాసలు

• రాయలసీమ మాండలికం → రాసినట్టే పలికే స్థిర ఉచ్చారణ
• నెల్లూరు యాస → స్వల్ప విరుపుడు
• కోస్తాంధ్ర యాస → కొద్దిపాటి దీర్ఘ స్వరం

ఈ మూడు స్వర విశేషాలు ప్రకాశం జిల్లాలో ఆయా ప్రాంతాలకు అనుగుణంగా కొనసాగుతున్నాయి.

పదప్రయోగ భేదాలు (ప్రాంతాలవారీగా)

ఉపాధ్యాయుడి పేరు

• గిద్దలూరు–మార్కాపురం → పంతులయ్య
• ఒంగోలు–చీరాల → అయ్యవారు
• పొదిలి–కందుకూరు → అయ్యవారు

ఇతర ఉదాహరణలు

• యర్రగడ్డలు → ఉల్లిగడ్డలు (గిమా)
• బుడంకాయలు → దోసకాయలు (ఒంచీ)
• బర్రె (గిమా, పొకం) ↔ గేదె (ఒంచీ)
• పునాది (ఒంచీ) ↔ గునాది (గిమా, పొకం)
• గడ్డపార (గిమా) ↔ గడ్డపలుగు (ఒంచీ, పొకం)
• మందారపువ్వు (గిమా, ఒంచీ) ↔ దాసాని పువ్వు (పొకం)

క్రియాపదాల భేదాలు

పశ్చిమ ప్రకాశం

• వచ్చినాడు / వచ్చిండు
• వచ్చిన్రు, వచ్చినయ్
• వచ్చిన, వచ్చినం

తూర్పు ప్రకాశం

• వచ్చాడు
• వచ్చారు, వచ్చాయి
• వచ్చాను, వచ్చాము

పట్టణాల్లో ఇవన్నీ మిశ్రమంగా వినిపిస్తాయి.

ప్రత్యేక ప్రాంతీయ యాసలు

• యర్రగొండపాలెం → ప్రశ్నల్లో దీర్ఘ స్వరం
• గిరిజన ప్రాంతాలు → చిన్నచిన్న పదాలు
• కంభం, బేస్తవారిపేట → చేస్తారు → చేచ్సారు, వస్తారు → వచ్సారు
• మార్కాపురం, యర్రగొండపాలెం → తిన్నడు, వచ్చిండు, చేసిండు

పశ్చిమ ప్రకాశం పదాలు

• ఏంది (ఏంటి)
• యాడికి (ఎక్కడికి)
• ఎంటికి (ఎందుకు)
• పద్దాకల (ఎప్పుడూ)
• యాసరిక (విసుగు)
• అట్టాగాదు (అలాకాదు)
• జేజయ్య / జేజినాన్న (తాత)
• మంపు (మైకం)

ఒంగోలు–చీరాల ప్రాంత పదాలు

• దబుక్కన (వెంటనే)
• దబ్బున (త్వరగా)
• చెవతన్నాడు (చెబుతున్నాడు)
• రాగాక / రాబాక (రావద్దు)
• కిండలు (వెధవచేష్టలు)
• తలికి (లోపు)

ఉర్లగడ్డలు, బొరుగులు – రెండు ప్రాంతాల్లోనూ వాడుకలో ఉన్నాయి.

అచ్చతెలుగు జాతీయాలు – సామెతలు

జాతీయాలు

• ఏమీలేదు → సింగినాదం జీలకర్ర (పశ్చిమం)
• ఏమీలేదు → గాడిదగుడ్డు (తూర్పు)
• కోపం రావడం → మండింది
• శాపనార్థాలు → సాసించడం

సామెతలు

• అగ్గున అయితే అంగడికి వస్తుంది
• ఆవును కొని తలుగుకు లొంగినట్లు
• కలుపు తీయడానికి తిల్లిక కావాలా?
• పొయ్యి సెగ పొంత కుండకు తగలక మానదు
• పెడద్రానికి, పెద్దరోగానికి మందులేదు

ముగింపు

ప్రకాశం జిల్లా తెలుగు ఒక త్రివేణీ సంగమం
కోస్తా, నెల్లూరు, రాయలసీమ—మూడు మాండలికాల సొగసులు ఇందులో కలిసిపోయాయి.
భాష మారినా, యాస మారినా—
తెలుగు తియ్యదనం మాత్రం ఎక్కడా తగ్గలేదు.